O’r Mynydd i’r Môr / Summit to Sea

Bywyd fel intern

Ben Porter yn sôn am rai o’i brofiadau ar ddechrau bywyd fel intern gydag O’r Mynydd i’r Môr

Dw i bellach yn gweithio fel intern gyda’r prosiect O’r Mynydd i’r Môr ers mis Hydref, gan oroesi hirlwm y gaeaf ym Machynlleth lle dw i wedi fy lleoli yng Nghanolfan Goedwigaeth Eco-parc Dyfi – swyddfa sy’n fwrlwm o sefydliadau coetir a chymunedol lu sy’n gwneud gwaith rhyfeddol yn yr ardal leol ac ar draws Cymru gyfan. Mae wedi bod yn lle gwych i gael fy nhraed danaf mewn maes cymharol newydd a finnau yn Falmouth dros y tair blynedd diwethaf yn astudio Bioleg Cadwraeth ac yn byw ar Ynys Enlli cyn hynny.

 

Beth mae intern yn ei wneud?

Fel intern, mae amrywiaeth o dasgau’n cael eu dirprwyo i mi i helpu’r tîm i ffurfio’r prosiect cyffrous yma yng nghyfnod cynnar ei ddatblygiad. I mi, mae rhan gyntaf y flwyddyn hon wedi’i chanolbwyntio’n bennaf ar sefydlu cynllun monitro ecolegol y prosiect gyda Mick Green, ecolegydd lleol profiadol a fu ynghlwm wrth sefydlu O’r Mynydd i’r Môr. Rhan hollbwysig o’r prosiect yw monitro sy’n ein gadael i gofnodi effaith gwaith adferol ar y dirwedd: sut mae’r bywyd gwyllt yn ymateb, pa rywogaethau sy’n ffynnu, pa rai sydd ddim yn gwneud cystal a hyd yn oed sut mae hyn oll yn gysylltiedig â buddion ‘gwasanaeth’ yr ecosystem ehangach fel dal carbon, cadw dŵr a sefydlogi’r pridd.

Ecolegydd maes ydw i wrth fy ngalwedigaeth, ymhlith pethau eraill, ac felly mae llunio’r arolygon ar gyfer tymor y gwanwyn a’r haf wedi bod yn ffordd wych o edrych ymlaen at yr adeg pan fydda i’n gallu mynd allan i’r maes i arolygu rhai o’r safleoedd a amlinellir ar gyfer ein gwaith monitro. Cyffrous hefyd yw meddwl am y newid yn y tymhorau pan fydd toreth o adar wedi dod i’r fei ar ôl y gaeaf a bydd pryfed o’r diwedd wedi codi ar aden unwaith eto. Mae wedi bod yn arbennig o ddifyr rhwydweithio â rhai o’r biolegwyr lleol yng ngogledd Ceredigion a Sir Drefaldwyn sydd wedi darparu gwybodaeth amhrisiadwy am y cofnodi sydd eisoes ar y gweill yn lleol gan godi awydd arnaf i weld rhai o’r rhywogaethau prin rydym yn ddigon ffodus o’u cael yn y rhan yma o Gymru (Gwrid y Gors ar Gors Fochno, er enghraifft, a’r pryf cop liocranid bregus ei statws yng ngolwg yr IUCN (Undeb Rhyngwladol Er Cadwraeth Natur) Agroeca dentigera ar Dwyni Ynys-las.

 

Heblaw am y gwaith monitro, dw i wedi bod yn crwydro cyffiniau Machynlleth (pan fyddai tywydd y gaeaf yn gadael i mi!) gan gwrdd â llu o bobl wirioneddol ddiddorol sy’n byw gerllaw a dysgu am y dirwedd, ei chynefinoedd amrywiol a’i hanes yn ogystal â defnyddio ffotograffiaeth i ddal ambell aeaflun i’w ychwanegu at ein llyfrgell gynyddol o ddelweddau.

Mae adfywio naturiol eisoes yn digwydd yma

Rhai o’r safleoedd a fu’n arbennig o ddiddorol ymweld â nhw yw’r rheini lle mae adfywio naturiol eisoes ymhell ar y blaen, lle mae coed a llwyni yn gwthio eu trwynau uwchlaw gorchudd o frwgaitsh rhedyn ac mae clytiau o rug a llus yn dechrau ymadfer mewn mannau lle mae’r pori’n llai dwys. Un o agweddau cyffrous y prosiect O’r Mynydd i’r Môr yw, mewn rhannau o’r ardal, y byddwn yn anelu at adfer ‘prosesau naturiol’ gan geisio ailsefydlu dynameg ecosystemau a chanolbwyntio’n llai ar reoli dwys i sicrhau canlyniadau penodol. Dal i’w benderfynu’n union yw sut olwg fydd ar hyn yn ymarferol ond yn sicr mae am fod yn broses ddiddorol iawn!

 

Eisiau helpu natur i wella?

Fel rhyw fath o brosiect ar yr ymylon sy’n gysylltiedig ag O’r Mynydd i’r Môr, dw i wedi bod yn edrych i drefnu cyrch mawr i godi sbwriel yn Nyffryn Dyfi yn y gwanwyn fel rhan o fenter “Cyrch Mawr Glanhau’r Glannau” Syrffwyr yn erbyn Carthion. Problem sylweddol yw sbwriel a gwastraff plastig y mae angen mynd i’r afael â hi wrth y tarddiad gan fod y rhan fwyaf o’r sbwriel sy’n cyrraedd yr amgylchedd morol yn y pen draw yn deillio o afonydd a ffynonellau ar y tir. Drwy gynnal helfa sbwriel gydgysylltiedig ar draws dalgylch afon Dyfi, nod y fenter lanhau yn y gwanwyn yw cael cymunedau lleol i ymgysylltu â’r mater yma ac atal llifeiriant y gwastraff cyn iddo gyrraedd y môr. Os hoffech gymryd rhan yn y cyrch – y dyddiad i’w gadarnhau yw 20 Ebrill – cofiwch gysylltu â ni gyda’ch syniadau drwy e-bostio ben.porter@summit2sea.wales.

Wrth i’r gwanwyn ddynesu, dw i’n llawn cyffro o weld bod y swydd ymgysylltu â’r gymuned yn cael ei hysbysebu ac o groesawu aelodau newydd i’n tîm cynyddol. Bydd dechrau sgyrsiau â chymunedau a ffermwyr lleol ar draws tirwedd y fro’n rhan hollbwysig o’r prosiect yma, yn enwedig gyda’r ansicrwydd enfawr y mae materion fel Brexit wedi’i greu.

Ar yr un pryd, gyda’r pwysau cynyddol a wynebir gan ein hamgylchedd, mae yna fwyfwy y gallwn ni fel unigolion ei wneud i helpu’r achos: os oes gardd fechan gynnoch chi beth am blannu ambell gymysgedd o flodau gwyllt brodorol neu adael i ambell batshyn fynd ychydig yn ‘flêr’ – mae’r cynefinoedd hyn yn cynnig bwyd hanfodol i bryfed (sy’n dirywio’n enbyd ar hyn o bryd), yn ogystal â gorchudd i lu o amffibiaid, mamaliaid bach ac infertebratau. Gallwch hefyd gefnogi’r gwaith mawr sydd ar y gweill gan sefydliadau partner lleol fel Coed Cadw, y RSPB, Ymddiriedolaeth Natur a Choetir Anian. Dilynwch rai o’r dolenni isod i weld digwyddiadau’r gwanwyn eleni a sut gallwch chi gymryd rhan:

Rydym ni wedi bod yn adlewyrchu ar beth rydym ni wedi dysgu yn ystod ei'n sesiynau galw heibio cymunedol yn yr ardal. 

Ar ddiwedd 2019 wnaethom ni cynnal saith sesiwn galw heibio. Daeth dros 130 o’r gymuned i ymuno a ni i drafod y prosiect, ei gobeithio’n, pryderon a syniadau. Diolch yn fawr iawn i bawb wnaeth dod. 

Rydym yn ymwybodol ei’n fod ni heb gyfathrebu fod y sesiynau yma yn digwydd efo ddigon o amser i bobl, felly rydym yn wir werthfawrogi'r amser wnaeth pawb a daeth rhoi i gyfrannu at y proses. Ac rydym yn addo gwneud yn well yn y dyfodol o roi gwybod i chi pryd fydd y sesiynau yma yn cael ei chynnal. 

Rydym ni am wneud y siŵr fod ni yn gwella yn ei’n cyfathrebu, felly rydym ni am rannu efo chi beth oedd y prif themâu wnaeth cael ei thrafod gyda phobl yn y gymuned dros yr wythnosau diwethaf. 

Dyma grynodeb o’r prif bwyntiau a chafodd ei chodi gan bobl:

 

Geiriau'r cymuned

Ymateb y prosiect

Diddordeb yn gwybod sut yn union fydd y prosiect yn datblygu O Ionawr i Awst fyddwn ni yn rhedeg nifer o weithdai, mwy o sesiynau galw heibio a nifer o gyfarfodydd un i un gyda hapddalwyr i gyd-ddylunio sut all y prosiect cefnogi mentrau lleol. Mi fyddwn yn gobeithio cyhoeddi amserlen am hyn yn y flwyddyn newydd.
Diffyg rhannu o’r prosiect Rydym ni’n ymddiheuro am hyn. Mae angen i ni fod yn well yn cyfathrebu beth yr ydym yn wneud, beth rydym yn cynllunio a sut yr ydym yn gwrando. Fyddwn ni yn rhannu mwy ar ei’n wefan, ac yn sefydlu sianelu cyfryngau cymdeithasol i wneud yn haws i chi cysylltu efo ni ac i ni rannu diweddariadau. Yn y cyfamser, mae croeso i chi cysylltu â ni dros e-bost.

Roedd gan nifer diddordeb yn cefnogi cynhyrchiad bwyd lleol/farchnad bvwyd lleol

Rydym angen fod yn well yn marchnata cig sy'n cael ei chynhyrchu yn ffordd gynaliadwy ac sy'n dda i'r amgylchedd/bywyd gwyllt

 

Rydym yn awyddus i ymchwilio hyn yn bellach efo eraill sydd yn gweithio ar hyn yn barod.
Ddylse ni dathlu ffermio amgylcheddol cynaliadwy sydd yn digwydd yn barod Ie! Rydym ni’n edrych i gael fwy o wybodaeth ar ei’n wefan o arferion ffermio cynaliadwy cadarnhaol sydd eisoes yn digwydd yn yr ardal a allwn ni dathlu. Cysylltwch efo ni os ydych am i ni ymweld ag fferm chi, neu os hoffwch chi rannu stori eich fferm chi ar ei’n wefan.

Sut all ffermwyr buddio o’r prosiect?

 

Sut all y prosiect cefnogi ffermwyr heb amharu ar daliadau o gynlluniau maen nhw’n rhan ohono yn barod?

Mi fyddwn ni yn archwilio sut all y prosiect cefnogi'r bobl sydd am gymryd rhan yn y ffordd orau posib yn y flwyddyn newydd. Os ydych chi am ymuno i drafod hyn yn bellach yn ei’n weithdai a helpu ni i greu rhywbeth a all wir gweithio i bobl, rhowch wybod i ni!
Oes yna unrhyw gymeradwyaeth i dirfeddianwyr sydd â diddordeb? Rydym ni am ddatblygu nifer o opsiynau syml ‘ddiedifar’ i dirfeddianwyr sydd â diddordeb cefnogi bioamrywiaeth well ar ei thir. Rydym yn gobeithio rhannu'r rhain yn ystod y flwyddyn nesaf. Yn y cyfamser, fyddwn ni’n hapus iawn i ymweld â’ch tir i wneud arolwg a thybio syniadau/newidiadau a all cefnogi bywyd gwyllt.
Mae’r Mochyn Ddaear yn cael effaith negyddol ar fywyd gwyllt, gan gynnwys adar sy’n nyddu ar y daer.  Wnaethom ni derbyn nifer o bryderon am yr effaith mae mochyn ddaear yn cael ar adar sydd yn nyddu ar y ddaear. Fydd hyn yn cael ei chynnwys yn ystod trafodaethau dros y misoedd nesaf o le all y prosiect yma blaenoriaethu cefnogaeth.
Allwn ni cefnogi'r Wiwer Goch fel rhan o’r prosiect yma Wnaeth nifer o bobl cynnig yr awydd i weld mwy o wiwerod coch a gostyngiad yn y niferoedd o’r Wiwer lwyd. Fyddwn ni’n cynnwys y syniad yma yn ei’n drafodaethau nesaf.
Dyle’r prosiect wneud well defnydd o ymgynghorwyr/ arbenigwyr yn yr ardal a ddim ariannu cwmnïau allanol os ydy’r sgiliau a’r profiad yn bydoli o fewn ardal y prosiect. Rydym ni yn ymroddedig i weithio gyda busnesau, ymgynghorwyr ac elusennau sydd yn gweithio yn yr ardal. Wrth i’r prosiect mynd drwy amser o newid ar hyn o bryd rydym wedi gohirio pob contract allanol ac yn cael adolygiad o rain.
Roedd nifer yn pryderi dros y risg o lifogydd a sut i rwystro llifogydd yn y dyfodol.

Roedd nifer yn pryderi fydd y prosiect yn ailgyflwyno rhywogaethau rheibus

Ers cychwyn y prosiect rydym ni wedi deud os fydd y prosiect yn ailgyflwyno unrhyw beth fydd hyn ond yn digwydd efo cymeradwyaeth y gymuned. Rydym ni’n llawer mwy tebygol o ymchwilio ailgyflwyno’r wiwer goch a’r llygoden y dŵr. Nid ydym ni yn edrych at fleiddiau, lynces neu rywogaethau a fydd yn cael effaith negyddol ar fusnesau neu gymunedau.
Pryderon fod y prosiect yn ceisio dileu ffermio o’r dirwedd. Mae’r prosiect wedi bod yn bwriadu gweithio ochor i ochor efo defnydd tir presennol ers y cychwyn (ond dydi ni ddim wedi bod yn wych yn cyfathrebu hyn). Mae ffermio yn bwysig tu hwnt i’r gymuned ar economi o ganolbarth Cymru ac efo nifer o’r datrysiadau i sut allwn ni cefnogi bywyd gwyllt a bioamrywiaeth.
Does dim llawer o bres gyda’r prosiect felly faint o wahaniaeth all y prosiect wneud. Mae’r prosiect wedi ennill £3.4 miliwn dros pum mlynedd. Rydym ni am wneud yn siŵr fod y pres yn cael ei wario yn y ffordd orau, mae angen i ni gael y gwerth gorau am y pres ac rydym ni angen eich mewnbwn chi i wneud yn siŵr fod ni’n gwneud hyn yn effeithiol.
Roedd yna deimlad fod cynlluniau amaeth-amgylcheddol ddim wedi gweithio i naillau’r ffarmwr neu fywyd gwyllt. Mae hyn yn rhywbeth hoffwn ni trafod yn bellach efo tirfeddianwyr. Allwn ni helpu chi i roi adborth am beth sydd ddim wedi gweithio i Lywodraeth Cymru er mwyn wneud yn siŵr fod cynllun cymhorthdal yn cyflawni i ffermwyr a bywyd gwyllt.

 

 

Eisiau helpu natur i wella?

Fel rhyw fath o brosiect ar yr ymylon sy’n gysylltiedig ag O’r Mynydd i’r Môr, dw i wedi bod yn edrych i drefnu cyrch mawr i godi sbwriel yn Nyffryn Dyfi yn y gwanwyn fel rhan o fenter “Cyrch Mawr Glanhau’r Glannau” Syrffwyr yn erbyn Carthion. Problem sylweddol yw sbwriel a gwastraff plastig y mae angen mynd i’r afael â hi wrth y tarddiad gan fod y rhan fwyaf o’r sbwriel sy’n cyrraedd yr amgylchedd morol yn y pen draw yn deillio o afonydd a ffynonellau ar y tir. Drwy gynnal helfa sbwriel gydgysylltiedig ar draws dalgylch afon Dyfi, nod y fenter lanhau yn y gwanwyn yw cael cymunedau lleol i ymgysylltu â’r mater yma ac atal llifeiriant y gwastraff cyn iddo gyrraedd y môr. Os hoffech gymryd rhan yn y cyrch – y dyddiad i’w gadarnhau yw 20 Ebrill – cofiwch gysylltu â ni gyda’ch syniadau drwy e-bostio ben.porter@summit2sea.wales.

Wrth i’r gwanwyn ddynesu, dw i’n llawn cyffro o weld bod y swydd ymgysylltu â’r gymuned yn cael ei hysbysebu ac o groesawu aelodau newydd i’n tîm cynyddol. Bydd dechrau sgyrsiau â chymunedau a ffermwyr lleol ar draws tirwedd y fro’n rhan hollbwysig o’r prosiect yma, yn enwedig gyda’r ansicrwydd enfawr y mae materion fel Brexit wedi’i greu.

Ar yr un pryd, gyda’r pwysau cynyddol a wynebir gan ein hamgylchedd, mae yna fwyfwy y gallwn ni fel unigolion ei wneud i helpu’r achos: os oes gardd fechan gynnoch chi beth am blannu ambell gymysgedd o flodau gwyllt brodorol neu adael i ambell batshyn fynd ychydig yn ‘flêr’ – mae’r cynefinoedd hyn yn cynnig bwyd hanfodol i bryfed (sy’n dirywio’n enbyd ar hyn o bryd), yn ogystal â gorchudd i lu o amffibiaid, mamaliaid bach ac infertebratau. Gallwch hefyd gefnogi’r gwaith mawr sydd ar y gweill gan sefydliadau partner lleol fel Coed Cadw, y RSPB, Ymddiriedolaeth Natur a Choetir Anian. Dilynwch rai o’r dolenni isod i weld digwyddiadau’r gwanwyn eleni a sut gallwch chi gymryd rhan:

Postiadau blog diweddar

Pennod newydd i’r brosiect

gan Melanie Newton##llywodraethu #cymuned #gwrando #newidiadau #rewildingbritainMae O’r Mynydd i’r Môr wedi cyhoeddi bod un o’i wyth partner, Rewilding Britain, yn camu i’r neilltu oddi wrth y prosiect.  Mae’r penderfyniad yn dilyn adborth gan aelodau o’r gymuned ac...