O’r Mynydd i’r Môr / Summit to Sea

Dychmygwch bobl a natur yn ffynnu, o’r mynydd i’r môr

Beth yw O’r Mynydd i’r Môr?

Sut mae dyfodol canolbarth Cymru yn edrych i chi? Dychmygwch rywle cyfoethocach ei fywyd gwyllt a’i ryfeddod, lle mae cymunedau gwledig yn mynd o nerth i nerth wrth i fyd natur ymadfer, lle mae pobl yn teimlo’n fwyfwy cysylltiedig â’r tir, y môr a’u cymunedau.

Cyfle yw O’r Mynydd i’r Môr i ddangos y gall fod dyfodol gwahanol i’r tir a’r môr sy’n gweithio er lles pobl a natur.

Menter yw hi sy’n anelu at adfer ecosystemau ffyniannus ac economi leol gydnerth ar raddfa sydd heb ei gweld erioed o’r blaen yng ngwledydd Prydain.

 

Sut?

Bydd O’r Mynydd i’r Môr yn cynnwys:

  • adfer prosesau naturiol sy’n darparu’r gweithrediadau ecolegol yr ydym i gyd yn dibynnu arnyn nhw
  • dod a chymunedau ynghyd i greu gweledigaeth ar y cyd ar gyfer y dyfodol
  • cefnogi’r economi lleol er mwyn arall-gyfeirio a sefydlu mentrau newydd sy’n seiliedig ar fyd natur.

Cliciwch ‘cymryd rhan’ i gael gwybodaeth am ein sesiynau galw heibio sy’n digwydd trwy gydol Tachwedd a Rhagfyr:

Darllen y newyddion diweddaraf

Pennod newydd i’r brosiect

gan Melanie Newton##llywodraethu #cymuned #gwrando #newidiadau #rewildingbritainMae O’r Mynydd i’r Môr wedi cyhoeddi bod un o’i wyth partner, Rewilding Britain, yn camu i’r neilltu oddi wrth y prosiect.  Mae’r penderfyniad yn dilyn adborth gan aelodau o’r gymuned ac...

A yw’n bryd inni weld beth sydd o flaen ein llygaid?

Melanie Newton, cyfarwyddwr y prosiect sy’n rhannu hanes treftadaeth lofaol ei theulu ac yn cynnig ei chefnogaeth i ffermwyr a thirfeddianwyr sy’n wynebu’r cyfrifoldeb o ymdopi â newid ac achub y blaned.

Bywyd fel intern

Ben Porter yn sôn am rai o’i brofiadau ar ddechrau bywyd fel intern gydag O’r Mynydd i’r Môr

Ble mae O’r Mynydd i’r Môr?

Bydd y prosiect yn dwyn at ei gilydd un ardal gyforiog o natur, sy’n ymestyn yn ddi-dor o fynyddoedd Pumlumon – yr ardal uchaf yng nghanolbarth Cymru – i lawr drwy gymoedd coediog at aber afon Dyfi ac allan i Fae Ceredigion. 

Am faint bydd y prosiect yn para?

Prosiect hirdymor yw O’r Mynydd i’r Môr sydd ag amcanion i adfer ecosystemau ffyniannus ac economi leol gydnerth dros yr 20 mlynedd nesaf fan leiaf a llawer o ddegawdau ar ôl hynny.

Bydd Cyfnod 1 O’r Mynydd i’r Môr yn para am bum mlynedd (2018 tan 2023).

O’r Mynydd i’r Môr Blwyddyn 1

Bydd yr hyn sy’n digwydd yn y flwyddyn gyntaf hon yn cael ei lunio a’i benderfynu gan y gymuned leol. Felly mae’n anodd rhoi llawer o fanylion penodol. Dyma brosiect y mae’n rhaid iddo gael ei ddatblygu gan bobl lawr gwlad yn lleol – gyda chefnogaeth y sefydliadau partner.

Y ffocws ar gyfer y 12 mis cyntaf yw creu tîm prosiect a sicrhau bod pawb yn y gymuned leol sydd am gymryd rhan yn gallu gwneud hynny.

Y flaenoriaeth arall yn y flwyddyn gyntaf yw deall beth yw’r modelau busnes hyfyw i ddatblygu incymau cynaliadwy i bobl a busnesau lleol.

Bydd gwaith hefyd yn dechrau i ymgynghori â’r gymuned leol ac adnabod y lleoedd gorau i adfer prosesau naturiol yn ecolegol – o’r mynydd i’r môr. A byddwn hefyd yn cychwyn ar rywfaint o waith adfer ecolegol ar dir a berchenogir gan bartneriaid y prosiect.

Cysylltiadau yw popeth mewn cymunedau: mae’r hyn y maen nhw’n ei wneud gyda’i gilydd yn selio perthnasoedd gan sicrhau eu bod yn fwy na beth fydden nhw heb y cysylltiadau hyn. Fy ngobaith yw y bydd y prosiect yma’n galluogi cymunedau i dyfu a bod yn gryf. Mwy

Melanie Newton

Cyfarwyddwr y prosiect

Pwy sy’n cymryd rhan?

Y bobl sydd wedi byw a gweithio ar y tir a’r môr yng nghanolbarth Cymru sy’n ei adnabod orau.

Bydd pobl leol – gwarchodwyr y tir a’r môr, a’r gymuned ehangach – yn chwarae rhan hanfodol mewn llunio a chyd-gynllunio’r project.

Bydd O’r Mynydd i’r Môr yn dod ag arbenigedd lleol at ei gilydd gyda chefnogaeth a gwybodaeth o bell i greu atebion sy’n gweithio i ganolbarth Cymru.

I wireddu gweledigaeth ar y raddfa hon, mae angen ymdrech cydlynol rhwng tirfeddianwyr, cymunedau, ffermwyr, pysgotwyr, coedwigwyr, cyrff cyhoeddus, cyrff anllywodraethol, busnesau ac arbenigwyr perthnasol.

Mae partneriaeth O’r Mynydd i’r Môr a arweinir yn lleol yn cael ei sefydlu i gyd-reoli’r project gydag endid gyfreithiol sy’n caniatáu rhannu refeniw a buddion eraill.

Partneriaid O’r Mynydd i’r Môr:

Rydyn ni am greu’r cydbwysedd iawn fel y bydd pobl a’r ardal yn elwa, wyddoch chi, ar unrhyw ddatblygu posibl. Lle hud a lledrith yw e, beth am ei gadw i’r dyfodol?  Mwy Wynne Jones

Swyddog Datblygu , Pentir Pumlumon

Pam nawr?

Mae byd natur yn prinhau.

Fel mae adroddiad diweddaraf Sefyllfa Byd Natur i gael ei gyhoeddi yn ei uchel-oleuo, mae 56% o rywogaethau’r DU yn prinhau.

Yng Nghymru, mae un o bob 14 rhywogaeth mewn perygl o ddiflannu’n llwyr.

Er bod gorchudd coedwigoedd ar gyfartaledd yng ngweddill Ewrop yn 37%, dim ond 14% sydd gan Gymru.

Mae’n debyg na fyddwn yn agos at ateb y targed byd-eang o 2020 i leihau colledion bioamrywiaeth.

  

Gyda Brexit daw risgiau a chyfleoedd.

Pan fydd gwledydd Prydain yn gadael yr UE, bydd gan berchnogion a gwarchodwyr tiroedd a môr Cymru ddewis.

Arhoswch i weld beth sy’n digwydd, a risgio gostyngiad pellach mewn incwm a chyflogaeth pe bai cymorthdaliadau’n diflannu cyn i ddewisiadau eraill gael eu creu.

Neu chwiliwch am bartneriaethau mewn dulliau economaidd ac amgylcheddol mwy cynaliadwy.

 

Mae O’r Mynydd i’r Môr yn cynnig gobaith.

Mae gennym gyfle nawr i wrthdroi’r colledion a darganfod dulliau newydd o fyw gyda gweddill byd natur a gyda’n gilydd.

Rydym yn wynebu cyfle i ailddarganfod ein treftadaeth naturiol a chreu bywoliaethau parhaol sy’n seiliedig ar fyd natur o fewn economïau lleol.

Mae’n bryd i ni adfer y mannau a’r cymunedau sy’n ein cynnal, o’r mynydd i’r môr.

Pum egwyddor

Mae pum egwyddor arweiniol hanfodol er sicrhau llwyddiant O’r Mynydd i’r Môr.

 

Mae pobl a chymunedau yn allweddol.

Y bobl sydd wedi byw a gweithio ar y tir a’r môr yng nghanolbarth Cymru sy’n ei adnabod orau. Yr allwedd i greu atebion sy’n gweithio i ganolbarth Cymru yw dod â mentrau lleol ynghyd gyda chefnogaeth ardaloedd ymhellach i ffwrdd.

 

Gallwn ddysgu o brosesau naturiol.

Yn hytrach nag ymdrechu i ateb targedau ar gyfer rhywogaeth neu gynefin penodol, mae O’r Mynydd i’r Môr yn ymdrechu i weld beth sy’n bosib wedi i brosesau naturiol gael eu hadfer.

Rydym yn chwilio am fwy o fyd natur, mwy o amrywiaeth, mwy o gyfleoedd. Rydym yn barod i gael ein synnu gan y canlyniadau.

 

Fe all byd natur gefnogi economïau lleol gwydn.

Bydd y project yn chwilio am gyfleoedd sy’n seiliedig ar fyd natur i sicrhau amrywiaethu’r economi lleol a’i wneud yn fwy gwydn. Bydd y rhain yn darparu mwy o ffyrdd i bobl lunio bywoliaethau yn eu cymunedau eu hunain.

 

Mae angen i fyd natur weithio ar raddfa.

Cors Fochno. Ynys-hir. Glaslyn. Mae sawl lleoliad unigryw a gwerthfawr yn bodoli o fewn ardal y project. Wrth gysylltu’r rhain a mannau eraill, fe all byd natur ddechrau gweithio fel system fwy a gofalu amdano ei hun eto.

 

Sicrheir buddiannau ar gyfer y tymor hir.

Fe all ein gweithrediadau nawr gael effaith am genedlaethau i ddod. Ein dymuniad yw gweld wyrion ein hwyrion yn byw mewn economi iach o fewn tirlun sy’n ffynnu, gan deimlo’n gysylltiedig â’u treftadaeth naturiol a diwylliannol yng nghanolbarth Cymru. I sicrhau’r buddiannau yma i bawb mae angen i ni gydweithio.

Eisiau cymryd rhan?

Sesiynau galw heibio

P’un a ydych am rannu syniad a allai fod o fudd i’r gymuned a bywyd gwyllt, yn awyddus i sgwrsio ag eraill am sut y gall fusnesau sydd eisoes yn bodoli cefnogi natur, neu yn syml am glywed mwy am y prosiect, dewch i un o’n sesiynau galw heibio.

Dewch o hyd i sesiwn galw heibio yn agos i chi:

Dydd Mawrth 26 Tachwedd

4-7pm

Aberystwyth

Canolfan Morlan 

Dydd Iau 28 Tachwedd

4 – 7pm

Borth

Canolfan Gymunedol Borth

Dydd Gwener 29 Tachwedd

3-6pm

Tre’r Ddol

Cletwr

Dydd Mawrth 03 Rhagfyr

4-7pm

Ponterwyd

Gwesty George Borrow

Dydd Mercher 04 Rhagfyr

10am- 2pm

Machynlleth

Y Plas

Dydd Gwener 06 Rhagfyr

4-7pm

Lleoliad i’w gadarnhau

Lleoliad i’w gadarnhau

Dydd Llun 09 Rhagfyr

4-7pm

Tal y Bont

White Lion

Dydd Mercher 11 Rhagfyr

3-6pm

Llanidloes

Llyfrgell Llanidloes (Neuadd y Dref)

I gael gwybod mwy, ymunwch â’r sgwrs a rhannu’ch arbenigedd. Peidiwch â phetruso rhag cysylltu â: gwybodaeth@ormynyddirmor.cymru 

Ymuno â’r rhestr bostio

Os ydych am gael eich cadw ar y blaen o ran newyddion, digwyddiadau a chyfleoedd yn y dyfodol sy’n gysylltiedig ag O’r Mynydd i’r Môr, tanysgrifiwch i’n rhestr bostio.

Sut gallwch chi gymryd rhan?

Dyma ychydig syniadau am ffyrdd y byddwch efallai am gymryd rhan. (Neu anfonwch e-bost aton ni a dweud beth rydych chi am gymryd rhan ynddo.)

  • Cynnig eich arbenigedd a gwybodaeth leol i helpu i lywio O’r Mynydd i’r Môr o’r cychwyn cyntaf drwy gymryd rhan wrth ddatblygu a rhedeg y prosiect.
  • Gweithio gyda’r Ymddiriedolaeth Byd Natur ac eraill i ddatblygu system o daliadau am wasanaethau ecosystem ar eich tir.
  • Bod yn rhan o gynllun clystyrau ffermydd newydd sy’n cefnogi grwpiau o ffermwyr i wneud ceisiadau am gyllid i ymgymryd â gwaith ar eu tir a fydd yn gwella ei werth i fywyd gwyllt.
  • Ymuno â ni i ddatblygu cais ar y cyd gan ffermwyr a grwpiau cadwraeth i Lywodraeth Cymru am ddarparu gwasanaethau ecosystemau’n lleol sy’n eu helpu i gyflawni eu polisïau, gan gynnig dulliau peilot ar gyfer cymorth amaethyddol ar ôl Brexit sydd dan arweiniad lleol.
  • Cymryd rhan ym mhrosiect ymgysylltu’r fenter, Dull Llais y Gymuned, i edrych ar safbwyntiau cymunedau ar reoli’r Ardal Cadwraeth Arbennig Forol yn y dyfodol.

E-bost: gwybodaeth@ormynyddirmor.cymru 

O’r Mynydd i’r Môr Hanesion

Melanie Newton

Cyfarwyddwr y Prosiect

Fe dyfais i lan yn ystod streic y glowyr, yn ferch i golier. Yn aml bydda i’n gofyn i fi fy hun sut gallai’r cymunedau glofaol fod wedi esblygu a derbyn her newid sy’n angenrheidiol, pe baen nhw heb gael eu bwrw mor galed yn sgil cau’r holl byllau. Wedi’r cwbwl, mae cymaint yn anoddach ymadfer ar ôl hynny, lle mae popeth wedi’i ddwyn i ffwrdd, gan gynnwys ffordd gyfan o fyw.

Mae’r prosiect O’r Mynydd i’r Môr yn cynnig cyfle anhygoel i ganolbarth Cymru i arwain y ffordd. Mae yna gymaint o ffyrdd ymlaen y gall y prosiect yma eu hystyried a fydd, gobeithio, yn rhoi hwb i’r economi leol a darparu sefydlogrwydd i rai o’r cymunedau sydd wedi profi dirywiad sawl bywoliaeth yn yr ardal.

Mae newidiadau yn sgil Brexit yn agor y drws ar bosibiliadau i gymunedau amaethyddol, gwledig ac arfordirol. Er y bydd y newidiadau hyn yn esgor ar gyfnod o ansicrwydd ariannol difrifol, byddant hefyd yn creu cyfle i ymgysylltu â’r ddadl am sut olwg ddylai fod ar reoli tir yn y dyfodol.

Cysylltiadau yw popeth mewn cymunedau: mae’r hyn y maen nhw’n ei wneud gyda’i gilydd yn selio perthnasoedd gan sicrhau eu bod yn fwy na beth fydden nhw heb y cysylltiadau hyn.

Fy ngobaith yw y bydd y prosiect yma’n galluogi cymunedau i dyfu a bod yn gryf, gan ysgogi gwasanaethau hanfodol fel cysylltiadau trafnidiaeth gyhoeddus, darpariaeth addysg gref a rhesymau economaidd i bobl o’r lle unigryw yma aros yn yr ardal, i weithio ac i fyw ynddi.

Adam Thorogood

Coediwr, Coed Cadw

Beth sy’n gyffrous i mi am O’r Mynydd i’r Môr yw’r ffordd y mae’n uno’r holl gynefinoedd a lleoedd gwahanol yma. Yr afonydd a’r creigiau a’r coetiroedd a’r arfordir – y cwbl gyda’i gilydd.

Ond ochr yn ochr â’r cyffro, mae hefyd sawl ansicrwydd a her, fel colledion bioamrywiaeth ar draws y dirwedd a darnio cynefinoedd pwysig ynghyd â sefyllfa sy’n gynyddol anodd yn economaidd ac o ran polisi sy’n rhoi pwysau ar hyfywdra ennill bywoliaeth o’r tir. Datblygiad gobeithiol yw O’r Mynydd i’r Môr a chyfle i ddwyn lleisiau at ei gilydd. Mae annog trafodaeth am ddefnydd tir ymhlith grŵp mwy amrywiol o bobl yn dda oherwydd mae llawer o bobl yn rhanddeiliaid yng ngoroesiad y cynefinoedd hyn a diwylliant a threftadaeth leol.

Mae’n bwysig bod y lle yma’n cael ei gydnabod fel rhywle o bwys ecolegol a diwylliannol.

Y gwaith dw i’n ei wneud yw helpu i adfer coetir hynafol – gan roi cyngor a chymorth i dirfeddianwyr. Mae adfer coetir yn dod â buddion economaidd ac ecolegol fel ei gilydd.

Er enghraifft, dw i’n gweithio gyda pherchnogion coetiroedd a chontractwyr bach sy’n byw yn lleol i ddod â’r hen goetiroedd yma sydd wedi’u hesgeuluso yn ôl o dan reolaeth. Cafodd llawer o goetiroedd hynafol eu plannu â chonwydd yn ystod yr 20fed ganrif. Rhaid rheoli’r safleoedd hyn yn ofalus er mwyn diogelu a chryfhau eu bioamrywiaeth. Hefyd, mae’r priddoedd mewn coetir hynafol yn hollbwysig. Nid yw’r coetiroedd hyn erioed wedi’u haredig na’u hamharu arnynt ac felly mae’r pridd yn cadw cronfa hadau o’r coetir cyn y planhigfeydd ynghyd â mwy o amrywiaeth o ran ffyngau.

Drwy reoli’r safleoedd hyn yn ofalus, gallwn ni ddiogelu treftadaeth eneteg ecosystemau ein coetiroedd lleol a chreu gwaith i gontractwyr lleol yr un pryd.

Wynne Jones

Swyddog Datblygu, Pentir Pumlumon

Ein gobaith yw y gallai O’r Mynydd i’r Môr ein helpu i gyllido canolfan ymwelwyr ym Maesnant ar lethrau Pumlumon. Mae’r lleoliad yn unigryw ac yn anhygoel ac felly gallai gynnig pob math o gyfleoedd ar gyfer gweithgareddau ac i bobl gael profiad o ddod i ardal wyllt. I’m tyb i, dyma un o’r ychydig ardaloedd gwyllt sydd ar ôl yng Nghymru.

Ym Maesnant gallai fod cyfleoedd ar gyfer gwaith – arweinyddiaeth fynydd, cerdded, a theithiau cerdded tywysedig. Camp boblogaidd yw beicio mynydd. Mae marchogion wedi dangos diddordeb mewn defnyddio’r lle i noswylio ar eu teithiau.

Peth arall yw digwyddiadau – rasys triathlon neu farathon, pob math o bethau fel ’na. Mae yna gyfle i bobl fwynhau gweithgareddau ar y dŵr hefyd.

Dyma gyfle i greu dynodiad mewn gwirionedd – mae yna botensial enfawr i greu llawer iawn mwy o ymwybyddiaeth o’r byd a sut dylen ni ofalu amdano.

Rydyn ni am greu’r cydbwysedd iawn fel y bydd pobl a’r ardal yn elwa, wyddoch chi, ar unrhyw ddatblygu posibl.

Lle hud a lledrith yw e, beth am ei gadw i’r dyfodol?

David Anning

Ynys-hir, RSPB

 

Gallai O’r Mynydd i’r Môr fod yn bwynt gwerthu unigryw i Fro Ddyfi. Felly, gobeithio y gwelwn ni fwy o dwristiaeth yn dod i mewn ac yn cyfrannu mwy at yr economi wledig.

Mae hi mor bwysig sicrhau mai pobl leol sy’n elwa fwyaf yn sgil hyn.
Mae pethau sy’n dod â mwy o arian i’r ardal yn hollbwysig. Mae problem o hyd gyda phobl ifainc yn symud o’r ardal oherwydd diffyg cyfleoedd.

Byddai’n dda cael pobl ifainc i weld Dyffryn Dyfi fel lle cyffrous lle gallan nhw ennill bywoliaeth – a honno’n fywoliaeth dda. Fel ’na, bydd pethau fel y diwylliant lleol a’r iaith Gymraeg hefyd yn cael eu diogelu.

Mick Green

Cadwraeth Morfilod a Dolffiniaid

Dw i wedi treulio llawer o ddyddiau gogoneddus (yn ogystal â rhai gwlyb ac oer) allan yn y bae ar waith arolygu. Dw i wedi bod allan gyda gwyddonwyr wynebgaled sy͛n dal i ebychu ͚ŵŵ͛ ac ͚ââ͛ pan fydd dolffiniaid yn dod i͛r wyneb yn agos i ni.

Holl faint ac uchelgais prosiect O͛r Mynydd i͛r Môr sy͛n fy nghyffroi. Mae cysylltiad hanesyddol hir â͛r môr o gwmpas Bae Ceredigion, o hen chwedlau drwodd i adeiladu llongau͛n lleol i dwristiaeth natur ein hoes ni. Os gallwn ni gysylltu prosiectau ar y tir a dangos sut maent yn dylanwadu ar y môr drwy well ansawdd dŵr ac amgylchedd morol llawn bywyd gwyllt sy͛n ffynnu, er enghraifft, gallwn ni roi͛r gorau i weld y môr fel rhywbeth ͚ar wahân͛ a͛i ymgorffori mewn dyfodol sy͛n gynaliadwy i fywyd gwyllt a phobl.

Er, yn hanesyddol, y bu diwydiant pysgota mwy o faint yn yr ardal yma, mae bellach yn llai o lawer gyda chychod bach teuluol yn bennaf. Drwy gynnwys pysgotwyr yn uniongyrchol wrth gydreoli͛r ardal gallwn i gyd gydweithio i wella ansawdd amgylcheddol rhan o leiaf o Fae Ceredigion gan wella cyfleoedd i bysgota cynaliadwy a chynyddu͛r cyfleoedd i fywyd gwyllt a thwristiaeth. Gallai hyn yn ei dro helpu i ddatblygu marchnad leol. Mae gormod o bolisïau pysgota wedi͛u gorfodi o bell heb fawr o ddealltwriaeth o͛r amodau amgylcheddol ac economaidd lleol. Byddai môr a reolir yn lleol yn well i bawb.

Cysylltu â ni

Ymholiadau cyffredinol

Os hoffech chi gysylltu â thîm y prosiect cysylltwch â ni yn:

gwybodaeth@ormynyddirmor.cymru 

 

Ymholiadau gan y cyfryngau

Os ydych chi’n newyddiadurwr sydd ag ymholiad neu gais am gyfweliad, cysylltwch â’n tîm Cyfathrebu:

cyfathrebu@ormynyddirmor.cymru 

Rydym yn dîm bach ond byddwn yn ymateb i’ch e-bost cyn gynted ag y bo modd.